Gun engraving lorem ipsum ordosansodei
lorem ipsum ordosando de

O grawerowaniu

W czasach reality show, gier komputerowych i tabloid-ów pełnych celebrities, trudno wyobrazić sobie artystę rzemieślnika mozolnie wycinającego w kawałku metalu

przy pomocy prostych narzędzi wizerunki zwierząt tak wierne rzeczywistości, że mogą sprawiać wrażenie czarno białych zdjęć przywiezionych z fotograficznego safari w Masai Mara. Realizm współczesnej sztuki grawerskiej nie byłby możliwy bez zastosowania najnowszej techniki.

Coraz lepsze aparaty fotograficzne czy technika ”high definition” pozwalają na zdobycie lepszych referencji do grawerowanych motywów. A użycie mikroskopu czy wysokiej klasy szkieł powiększających stosowanych do selekcji diamentów pozwala na bardziej szczegółowego dopracowanie detali. Grawerowanie broni jest jedną z nielicznych form przekazu artystycznego gdzie nowoczesna technologia i materiały często mieszają się z tradycyjną sztuką i rzemiosłem. I aby mezalians ten trwał jak najdłużej ponieważ efekt końcowy jaki trafia do odbiorcy oprócz wartości kolekcjonerskiej wciąż pozostaje nośnikiem kultury dużo trwalszym i oryginalniejszym niż TV czy komputer.

Najpiękniej grawerowane egzemplarze broni przewyższają ceną najnowszy model Rolls-Royce.

A manufaktury broni cieszące się wśród myśliwych największym prestiżem swoją najdroższą broń wykonują jedynie na indywidualne zamówienia. Siłą rzeczy sztuka grawerska najwyższych lotów trafia niestety tylko do wąskiego grona odbiorców mających bardzo zasobne portfele. Jako uzupełnienie tej luki, a przede wszystkim w celu zaspokojenia potrzeb licznych entuzjastów oraz mniej zamożnych koneserów broni w wielu krajach europy wydawane są przepiękne książki-albumy cieszące oko pięknymi fotografiami unikalnej broni.

Towarzyszą im bardzo ciekawie opisy stylów grawerskich przedstawiające ich genezę i rozwój. Możemy w nich zobaczyć prace najsłynniejszych grawerów działających w europie od XIX wieku po dzień dzisiejszy. Najbardziej chyba znanym promotorem i recenzentem tej branży jest Marco E. Nobili. Szkoda tylko, że do tej pory nie doczekaliśmy się polskich wydań jego książek.

Z racji trudnienia się tym rzemiosłem od wielu lat wiem, że również wśród polskich myśliwych jest wielu kolekcjonerów i miłośników pięknie zdobionej broni. A personalizacja, nadanie indywidualnego i niepowtarzalnego charakteru rzeczom z którymi jesteśmy związani emocjonalnie nie koniecznie musi się wiązać z wydawaniem ogromnych sum pieniędzy.

Aby więc choć trochę przybliżyć to zagadnienie postaram się krótko opisać techniki grawerskie stosowane do zdobienia broni myśliwskiej.

grawerunek-a grawerunek-b
Zdjęcie A Zdjęcie B

Ta sama scena, ta sama kompozycja, dwie techniki grawerunku. Po lewej (Zdj.A.) grawerunek w technice ”deep relief” w ornamencie z liśćmi dębu, po prawej ( Zdj.B.) słonka wygrawerowana w ”bulino” w otoczeniu arabeski angielskiej ”fine scroll”

Jako główne możemy wyróżnić dwa rodzaje: głęboki grawerunek niemiecki ( kontynentalny ), oraz technikę płaskiego ( liniowego ) ornamentu pozostającego w tradycji angielskiej.

Pierwszy z wymienionych stylów reprezentatywny dla niemieckich i austriackich rzemieślników, łączy w sobie cechy płaskorzeźby o charakterze przestrzennym z podstawową techniką rytowania. Materiał baza jakim w tym wypadku najczęściej są: baskila, płyta zamka bocznego czy osada zamka w sztucerze jest głęboko perforowany – nawet do 2mm – przez narzędzie grawerskie. Wynika z tego konieczność odpowiedniego przygotowania elementów broni już na etapie produkcyjnym.

Natomiast grawer podczas rytowania nie może przekroczyć pewnej granicy mogącej obniżyć wytrzymałość materiału. Technika ta powszechnie nazywana ” deep relief ” doskonale oddaje charakter broni myśliwskiej – ciężkie repetiery, expresy, broń do polowań na grubego zwierza. Jelenie, łosie, dziki, cała wielka piątka afrykańska wyśmienicie prezentują się w tego rodzaju grawerunku. Liście dębu stanowią już klasykę roślinnych elementów używanych do zdobienia tą techniką, ich kształt i budowa wprost idealnie nadają się do modelowania puncami grawerskimi.

Równie dobrze w stylu ” deep relief ” prezentuje się zwierzyna drobna i ptactwo.

I nie ma żadnej wyraźnej bariery estetycznej do zastosowania tej techniki w zdobieniu strzelby śrutowej. Stosowana z umiarem i wyczuciem dłuta może oddać najbardziej subtelny charakter przedmiotu.

grawerowanie-broni-1 grawerowanie-broni-2

Sceny ze zwierzętami głęboko grawerowane ” deep relief ”
na baskiki sztucera Krieghoff Semprio w ornamencie liści akantu

grawerowanie-broni-3

Sztucer Steyr Mannlicher w cyzelowanym
ornamencie z liśćmi dębu ” deep relief ”

Drugi z wymienionych stylów grawerskich, charakteryzujący się delikatnym i bardziej finezyjnym reliefem to klasyczny grawerunek angielski.

Jego kwintesencję stanowią bukiety róż i arabeski tak drobno grawerowane, że oglądane z pewnej odległości tworzą na broni matowe powierzchnie, a oddzielające je wstęgi czystego, nie grawerowanego metalu same w sobie tworzą wzór dekoracyjny ozdabiający broń. Układ arabeski też wbrew pozorom nie jest przypadkowy. Na pozór monotonny i powtarzający się element posiada swój początek, kontynuacje i koniec. Każda część broni grawerowana tym sposobem wymaga osobnego opracowania graficznego i projektu. Finał tej pracy to przyjemny dla oka i lekki w odbiorze wzór wypełniający stalowe części broni.

grawerowanie-broni-4 grawerowanie-broni-5

Klasyka angielskiego zdobnictwa ” fine scroll & bouqets ”
na strzelbie Londyńskiej firmy J.Purdey & Sons

Bardziej rozwiniętą wersją grawerunku angielskiego zwanego ”bold scroll” są połączone w formie arabeski liście akantu oraz liście palmowe.

Pierwsze z nich stanowią aluzję do cywilizacji Grecji i Rzymu, gdzie ”acanthus” był bardzo popularnym motywem dekoracyjnym zarówno w architekturze jak i w sztuce użytkowej. Natomiast liście palmowe to pozostałość po dość długim romansie artystów Albionu ze sztuką wschodu.

grawerowanie-broni-6 grawerowanie-broni-7 
grawerowanie-broni-8

„Bold scroll” na angielskich baskilach

Grawerowane w stylu angielskim sceny myśliwskie cechuje precyzja odwzorowania detali. Zastosowanie graficznej metody kreskowania i punktowania powierzchni pozwala grawerowi na przedstawienie bogatej gamy walorów. Jest to w tym wypadku bardzo szeroka skala odcieni szarości. Technika ta doskonale oddaje różnorodność upierzenia ptactwa lub szczegóły budowy anatomicznej zwierząt pozostających w ruchu.

grawerowanie-broni-9 grawerowanie-broni-10
grawerowanie-broni-11

Klasyczne sceny zdobiące angielskie strzelby

grawerowanie-broni-12

Bock firmy Browning grawerowany w stylu angielskim

Fakt, iż niektórzy współcześni grawerzy dążąc do perfekcji w posługiwaniu się narzędziem grawerskim, specjalizują się w swej pracy wyłącznie w jednej z opisywanych technik, nie może to definitywnie przesądzać o zastosowaniu zarówno stylu angielskiego jak i niemieckiego jednocześnie. Jest wiele znakomitych przykładów współgrania na jednej grawerowanej powierzchni obu metod zdobniczych, czy to w formie przeplatających się z arabeskami liści dębu, czy też będącego uzupełnieniem głębokiego żłobienia, delikatnego wypełnienia reliefem liniowym.

Generalnie różnic pomiędzy stylem angielskim a kontynentalnym możemy jedynie doszukiwać się u źródeł, to znaczy w środowiskach artystów rzemieślników z jakich wywodzą się grawerzy broni.

Większość grawerów niemieckich i austriackich rozwijała swoje rzemiosło w słynnych europejskich pracowniach złotników oraz srebrników. Natomiast podstaw rzemiosła rytowników angielskich należy dopatrywać się w rozpowszechnionym w XIX w. i do dziś cieszącym się na Wyspach Brytyjskich dużym zainteresowaniem rynku reprodukcji drukarskich tak zwanych ” printów ”. W tradycyjnej metodzie ich wytwarzania grawer wykonuje staloryt lub miedzioryt jako matryce drukarską. W najdawniejszych technikach reprodukcyjnych stosowano nawet rzeźbione w twardym drewnie drzeworyty.

Bardzo obecnie popularna i wielokrotnie już opisywana technika” bulino ” jest kontynuacją a raczej bardziej precyzyjną i delikatniejszą formą stalorytnictwa. Określana w języku angielskim jako ” banknote style ” technika ta jest do dzisiaj stosowana przez wytwórnie papierów wartościowych oraz mennice wielu krajów do wyrobu między innymi banknotów oraz znaczków pocztowych. Jako ciekawostkę można odnotować fakt, iż najbardziej cenionym i znanym na świecie artystą stosującym tę technikę był polak Pan Czesław Słania. Jest On między innymi twórcą wizerunku Królowej Elżbiety II na obowiązującym do dzisiaj w Wielkiej Brytanii znaczku Poczty Królewskiej

grawerowanie-broni-13

”Snow brothers” praca prezentowana w 2012 roku w londyńskiej Mall Galleries, wykonana w technice ”bulino”. Całkowita wielkość sceny to 45 X 38 mm, wibrysy lampartów są na grawerunku grubości ludzkiego włosa.

grawerowanie-broni-14 grawerowanie-broni-15

Noże zdobione w technice ”bulino”

grawerowanie-broni-16

 ”Gołębiak Karoliński” scena grawerowana na zamku bocznym strzelby na życzenie klienta z Teksasu. Na uwagę zasługuje tutaj głębia tonacji, tło i gra cieni na konarach drzew.

Tyle samo zwolenników co przeciwników ma technika zdobienia broni złotem.

Tradycyjna inkrustacja to mozolne ”nabijanie, wkuwanie” 24 karatowego złota na wcześniej przygotowaną powierzchnię . Jest to czysto mechaniczne i bardzo trwałe połączenie dwóch metali bez zastosowania jakichkolwiek spoiw sztucznych. Inkrustacja nie ma też nic wspólnego z tańszą i mniej trwałą techniką galwanicznego pozłacania. Delikatnie inkrustowane detale, zwierzęta, monogramy czy napisy, stanowią same w sobie akcent dekoracyjny. Doskonale łączą się z ze wszystkimi technikami tradycyjnego grawerunku.

grawerowanie-broni-17

Bock Purdey’a bogato inkrustowany 24 karatowym złotem

grawerowanie-broni-18

 Trzy formy zdobienia: ”deep relief”, ”bold scroll” i inkrustacja złotem

grawerowanie-broni-19

Numer seryjny broni w inkrustacji

Od lat, na równi z rozwojem stylów zdobniczych, wiele firm próbuje również uprościć samą formę zdobienia.

Zastosowanie pantografu, moletkowania, czy najnowszych technik odlewów ciśnieniowych, znacznie przyczynia sie do skrócenia czasu pracy, co za tym idzie obniżenia kosztów produkcji. Firmy walczące o klienta próbują produkować broń tanią, zalewając przy tym rynek produktem masowym, tyleż tandetnym co i kiepskiej jakości.

Tradycyjny rylec, dłuto i młotek grawerski nigdy jednak nie zostaną wyparte przez komputer czy laser. Bowiem o niepowtarzalnym i indywidualnym charakterze pracy artysty grawera zawsze decydować będą pewne niedomówienia i niedoskonałości, które pojawiają się jedynie w unikalnych egzemplarzach wytworzonych ludzką ręką, nie bez znaczenia dla koneserów jest również nazwisko twórcy dzieła.

Jednak do legendarnej renomy i prestiżu jakimi szczycą się najsłynniejsi producenci broni myśliwskiej wykonywanej na indywidualne zamówienie przyczyniają się przede wszystkim jej nabywcy, kolekcjonerzy i miłośnicy rzeczy pięknych i wyrafinowanych. A to, że dla jednych przedmiotem pożądania mogą być obrazy, rzeźby czy znaczki pocztowe, a dla innych szwajcarskie zegarki lub grawerowana broń myśliwska to już kwestia gustu i indywidualnych upodobań.

M i c h a ł  N o w a k o w s k i

” Tradycja, styl i nowoczesność ”

Łowiec Polski Nr 2009/12